Problemen met netcongestie? Hier 10 manieren om het op te lossen

De Nederlandse energietransitie draait op volle toeren. Huishoudens plaatsen zonnepanelen, bedrijven elektrificeren productieprocessen en datacenters, laadpleinen en warmtepompen zie je ook steeds vaker voorbij komen. Terwijl de vraag naar elektriciteit explosief groeit, groeit de capaciteit van het stroomnet maar langzaam. Het probleem dat inmiddels landelijke bekendheid heeft: netcongestie

In steeds meer regio’s zitten de aansluit- en transportcapaciteiten van het stroomnet aan hun maximale grens. Hierdoor kunnen nieuwe bedrijven lastig tot niet uitbreiden, komen boeren niet aan de netaansluiting voor hun stallen, laadpalen lopen vaker vast en grootschalige zonneparken krijgen geen transportrecht. Netcongestie belemmert innovatie, remt economische groei en creëert onzekerheid voor investeerders.

De verwachting is dat netcongestie de komende jaren nog zal toenemen voordat het uiteindelijk beter wordt. Toch zitten bedrijven en projectontwikkelaars niet stil. Naast de formele oplossingen worden er talloze innovatieve en creatieve oplossingen gezocht om toch aan stroom te kunnen komen of transportcapaciteit te regelen. In dit artikel gaan we kijken naar 10 manieren om netcongestie op te lossen of te voorkomen.

1. In de rij staan: de wachtlijst

In veel regio’s is in de rij staan voor transportcapaciteit nog steeds de standaardroute. Netbeheerders zijn verplicht om iedereen te verbinden met het net, maar niet verplicht om per direct transportrechten toe te wijzen. Daardoor ontstaan er lange wachtrijen. De wachtlijst is in een half jaar met wel 15% gegroeid.

• Wat gebeurt er op de wachtlijst? De aanvraag wordt technisch onderzocht. Je krijgt een indicatie van de duur van de wachtlijst, vaak ligt dit tussen de 2 tot wel 10 jaar voor grootverbruikers. Dit is afhankelijk van de regio en complexiteit. Je komt pas aan de beurt zodra een versterkingsproject is afgerond. Dit kan bijvoorbeeld een nieuwe kabel zijn of een extra transformator.
• Waarom duurt het zo lang op de wachtlijst? Dit komt omdat vergunningstrajecten voor kabels of stations vaak wel enkele jaren duurt voordat alles rond is. Gemiddeld ligt dit tussen de 3 tot 7 jaar. Maar een nieuw hoogspanningsstation kost soms 8 tot 12 jaar. Ook zit er op materiaal voor bijvoorbeeld transformatoren een lange levertijd van 1 tot 3 jaar. Daarnaast hebben netbeheerders ook te maken met een personeelstekort.

Soms is er ook een andere weg mogelijk maar er zijn ook bedrijven waarvoor dit de enige optie is. Denk hierbij aan grootschalige datacenters, logistieke terminals, woningbouwontwikkelaars. Maar ook bedrijven die geen flexibiliteit hebben en continue vermogen nodig hebben.

Echter komen er bij de wachtlijst ook een paar risico’s kijken. Het is een onzeker planning, de tijdslijnen zijn indicatief. Er kan economische schade ontstaan door stilstand of vertraging. Ook kunnen vergunningen voor bouwprojecten verlopen al voordat de aansluiting komt.

2. Verhuizen naar een regio met ruimte op het net

Een drastische optie is verhuizen naar een regio waar wel aansluit en transportcapaciteit beschikbaar is. Door te verhuizen konden wachttijden van 5 tot 10 jaar ingekort worden naar 0 tot 1 jaar. Er zijn een aantal sectoren die het vaakst verhuizen door netcongestie.  Een voorbeeld hiervan zijn datacenters zijn extreem stroomintensief en flexibel in locatie. Toch moet er dan ook met een aantal verhuiscriteria rekening houden. Een paar belangrijke aspecten om op te letten zijn:

• Beschikbare transformator- en kabelcapaciteit
• Ruimtelijke bestemming van het nieuwe terrein
• Toekomstige uitbreidbaarheid
• Aanwezigheid van glasvezel en infrastructuur

Echter zitten er ook nadelen aan deze oplossing. Het brengt hoge logistieke- en bouwkosten met zich mee. De nieuwe locatie kan een minder gunstige ligging hebben voor klanten en of leveranciers. Het kan ook zijn dat niet al het personeel mee verhuisd naar de nieuwe locatie en er nieuw personeel gezocht moet worden wat tijdelijk kan leiden tot personeelstekort. Toch blijkt verhuizen in sommige gevallen gunstiger dan een wachttijd en dus stilstand van 10 jaar.

3. 3*80A opkrikken met accu’s en zonnepanelen

Een 3*80A aansluiting is de zwaarste standaard kleinverbruikersaansluiting. Veel bedrijven zitten hier al mee tegen de grens aan maar kunnen geen verzwaring krijgen. Een slimme combinatie van batterijopslag, lokale opwek door bijvoorbeeld zonnepanelen en EMS (Energiemanagement Systeem) maakt het toch mogelijk om veel meer elektrisch vermogen te gebruiken.

Wat is er technisch allemaal mogelijk om toch meer te kunnen verbruiken zonder een verzwaring? Door gebruik te maken van een batterij kan deze energie leveren op piekmomenten. Overdag laden zonnepanelen de batterij vol. EMS stuurt grote verbruikers slim aan zoals boilers, laadpunten en compressoren.

Praktijkvoorbeeld: een timmerfabriek met een 3*80A kan met een batterij van 200 kWh toch gebruikmaken van lasersnijders, zware houtbewerkingsmachines, compressoren laten draaien zonder officiële verzwaring.

De voordelen hiervan is dat het vaak binnen 6 tot 16 weken te realiseren is. Ook zal er een daling plaats vinden in de energiekosten door peak shaving. Het is ideaal als tijdelijke oplossing. Echter zitten er ook nadelen aan. De investeringskosten van een batterij liggen tussen de 50 en 200 duizend euro. Ook is het minder geschikt voor continu vol belaste machines zoals in fabrieken. Voor kleine bedrijven is dit een krachtige manier om netcongestie te omzeilen.

4. Twee bouwaansluitingen

Bouwaansluitingen zijn bedoeld voor bouwprojecten zoals woningen, distributiecentra of bedrijfsloodsen. Deze hebben vaak verrassend veel vermogen en zijn sneller leverbaar.

Hoe werkt dat? Je vraagt één of meerdere bouwaansluitingen aan deze kun je tijdelijk intern koppelen om je bedrijf te voeden met energie. Meerdere bouwaansluitingen kunnen samen 3*160A of zelfs meer opleveren.  Dit werkt vooral goed bij langdurige bouwprojecten van 2 tot 10 jaar. en als tijdelijke overbrugging tot de uiteindelijke aansluiting komt.

Er zijn ook hier wat aandachtspunten waar op gelet moet worden. Het is alleen toegestaan wanneer er sprake is van reële bouwactiviteiten. Het is dus niet toegestaan om permanente bedrijfsvoering te realiseren zonder bouwproject. Hier wordt door netbeheerders steeds strenger op gecontroleerd.

Ook dit is sneller te realiseren vaak al binnen 12 weken en is een goede tijdelijke oplossing voor projecten zoals datacenters. Echter heeft het wel een tijdelijk karakter vaak maar maximaal 5 jaar. Er zitten strenge regels aan om misbruik te voorkomen.

5. Meerdere huisnummers aanvragen

Als elk verblijfsobject een eigen huisnummer heeft dan heeft ook elk object het recht op een eigen aansluiting. Maar hoe werkt zoiets dan concreet? Een groot pand wordt opgesplitst zowel fysiek als functioneel. De gemeente kent dan meerdere adressen hieraan toe bijvoorbeeld 6A, 6B en 6C. Voor elk adres kan een aparte aansluiting en transportcapaciteit worden aangevraagd.

Dit is niet altijd mogelijk maar wel als de ruimtes echt zelfstandig functioneren. Hiervoor moeten ze eigen deuren, nutsvoorzieningen en of huurders hebben. De BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) komt dit controleren.

Het voordeel hiervan is dat het extra aansluitingen creëert zonder te verhuizen. Het geeft voor toekomstige huurders ook flexibiliteit.  

Gemeenten keuren kunstmatige splitsingen af en het is ook niet altijd mogelijk. Ook komen er kosten bij kijken voor extra meters, installaties en scheidingsconstructies.

6. Aggregaten

Aggregaten worden vaak gezien als laatste redmiddel maar zijn nog altijd essentieel in veel congestieregio’s. Er zijn verschillende soorten aggregaten:

• Dieselaggregaten: deze zijn vrij goedkoop in aanschaf maar wel duur in verbruik.
• Gasaggregaten: deze zijn stiller, schoner en goedkoper per kWh.
• Hybride aggregaten: deze gecombineerd met een  batterij voor peak shaving.
• Hydrogen ready varianten: toekomstbestendig voor waterstof. 

Er zijn plekken waar een aggregaat vaak wordt ingezet. Voorbeelden hiervan zijn bouwplaatsen, laadpleinen en evenementen. Door aggregaten is non-firm ATO mogelijk. Bij non-firm mag de netbeheerder je toegang dichtgooien maar door de aggregaten kan je proces dan gewoon doordraaien. Maar hoe werkt zo hybride systeem dan precies? De aggregaat draait op vast last en laadt de batterij hiermee op. De batterij levert vervolgens stroom tijdens de piekmomenten. Hierdoor draait het aggregaat veel efficiënter en stiller.  Aggregaten blijven een snelle, krachtige en flexibele noodoptie.

7. Panden doortrekken: interne koppeling van installaties

Als een bedrijf meerdere panden op één erf heeft wordt vaak een interne elektrische koppeling gemaakt. Maar hoe ziet zoiets eruit? Pand A heeft een zware aansluiting en pand B heeft weinig tot geen capaciteit. Een interne kabel (privaat) verbindt op deze manier beide installaties. Zo blijft toch alles bij dezelfde eigenaar en binnen hetzelfde perceel. Hierdoor is het mogelijk extra vermogen intern te verdelen zonder de netbeheerder om uitbreiding te vragen.

Er zitten wel enkele voorwaarden aan verbonden. Zo mag je geen stroom doorverkopen aan derden. De koppeling moet voldoen aan NEN1010 en NEN 3140. Ook moet het fysiek op eigen terrein blijven. De panden moeten ook onder dezelfde eigenaar vallen. Een totale oplossing voor een bedrijfspark zit vaak tussen de 50.000 en 500.000 euro, dit is vaak veel goedkoper dan jaren wachten opnetverzwaring.

8. Cable pooling: één kabel en meerdere producenten

Cable pooling houdt in dat meerdere energie opwekkers, meestal zonneparken en windturbines één gezamenlijke netaansluiting gebruiken. Je maakt hierbij gebruik van een al bestaande aansluiting, hierdoor belast je het net niet extra.

Zonne- en windproductie hoeven niet op dezelfde momenten te pieken. Zonneparken is altijd overdag terwijl windparken ’s nachts ook kunnen opwekken of juist bij slecht weer. Daardoor kan één kabel meer transporteren over een etmaal dan bij een enkele bron. De som van de assets mag groter zijn dan het gecontracteerde vermogen zolang je nooit tegelijk over de grens gaat. De voordelen van cable pooling zijn: minder kabelkosten, sneller aan te sluiten, het beter benutten van bestaande netcapaciteit. Echter moeten producenten afspraken maken over verdeling van GTO. Daarnaast moet de netbeheerder het ook goedkeuren.

9. Groepscontracten en gedeeld GTO

Steeds meer bedrijventerreinen sluiten een groepscontract af waarbij meerdere partijen transportcapaciteit delen. Elke partij houdt zijn eigen aansluiting maar alle partijen tekenen voor één gezamenlijke GTO. Een EMS  verdeelt de beschikbare capaciteit dynamisch en bij overschrijding grijpt het systeem automatisch in (load shedding).

Dit kan werken omdat niet alle bedrijven tegelijk hun piekverbruik hebben. Door de pieken te delen kan een terrein 10-30% meer vermogen gebruiken zonder extra kabels of transformatoren.

Het voordeel hiervan is dat je toegang hebt tot meer transportcapaciteit zonder verzwaring. De kosten die hierbij komen kijken deel je met de andere partijen. Het nadeel is dat alle gemaakte afspraken juridisch waterdicht moeten zijn. Het is noodzakelijk dat er goed vertrouwen is tussen alle partijen. Gedeeld GTO wordt gezien als een van de krachtigste structurele oplossingen binnen congestiegebieden.

10. Alternatieve transportrechten ( non-firm ATO, blokcontract)

Netbeheerders introduceren nieuwe contractvormen die afwijken van traditionele transportrechten.

ATO (Aansluit- en Transportovereenkomst): je krijgt alleen transportcapaciteit als het net daar ruimte voor heeft. Er is dus geen vaste garantie dat je 24/7 capaciteit hebt maar je krijgt alleen stroom als er ruimte is op het net, dit is vaak buiten de piekuren om. Bedrijven moeten hier dus flexibel mee om kunnen gaan. Mogelijkheden waar bedrijven gebruik van kunnen maken waardoor dit een optie is zijn bijvoorbeeld: zonneparken, batterijen of productiebedrijven die in de nacht draaien.

Blokcontracten: je krijgt transportrechten in vooraf afgesproken tijdsblokken dit kan bijvoorbeeld zijn in de nacht volledige capaciteit en overdag beperkt. Dit zou perfect zijn voor laadpleinen maar ook voor koelhuizen, warmteboilers en accu’s. Dit is een uitkomst voor energie-intensieve bedrijven die niet continue draaien. In het blokcontract spreek je af op welke uren je er gebruik van mag maken en hoeveel vermogen je in die uren mag gebruiken. Zo wordt de druk op het net meer verspreid naar uren waar nog ruimte is om te piek overdag te verminderen.

Non-firm ATO: dit houdt in dat je een aansluiting hebt maar geen gegarandeerd transportrecht. Je kan dus gebruik maken van de capaciteit totdat het net congestie meldt. Dan wordt je (tijdelijk) afgeschakeld. De voordelen is een snelle aansluiting en geen of een beperkte netverzwaring. Echter moet je wel kunnen schakelen en past dit dus niet bij bedrijven die 24/7 gegarandeerd capaciteit nodig hebben.

Wat kan Zakelijke Energietarieven voor jouw bedrijf betekenen?

Wij van Zakelijke Energietarieven ondersteunen ondernemers van al hun energiezaken zodat zij zich volledig kunnen focussen op hun bedrijfsvoering. Heb jij vragen over netcongestie en wil weten wat de mogelijkheden hiervoor zijn? Neem dan geheel vrijblijvend contact op met een van onze energieanalisten. Zij beantwoorden als je energievragen en kijken met je mee naar wat het best past bij jouw onderneming.